Kłótnie w związku - kiedy konflikt niszczy, a kiedy buduje?

Kłótnie w związku zdarzają się każdej parze. Nie ma w tym nic niezwykłego – tam, gdzie żyją dwie różne osoby z różnymi potrzebami, historią i oczekiwaniami, prędzej czy później pojawia się tarcie. Ale jest pewna różnica między kłótnią, po której partnerzy czują, że coś między nimi zostało powiedziane i rozwiązane, a kłótnią, po której każde z nich czuje się bardziej samotne niż przed. To, jak para się kłóci, mówi więcej o kondycji związku niż to, o co się kłóci. I właśnie w tym tkwi sedno.

Nie kłótnia jest problemem – problem leży w tym, jak się kłócimy

Przez ponad czterdzieści lat badań psycholog John Gottman obserwował setki par w swoim laboratorium – nagrywał rozmowy, mierzył tętno, analizował mimikę. Odkrył coś, co zaskoczyło wielu: pary szczęśliwe też się kłócą. Różnią się od par nieszczęśliwych nie brakiem konfliktów, ale sposobem, w jaki przez nie przechodzą.

Gottman zidentyfikował cztery wzorce komunikacyjne, które – gdy regularnie pojawiają się podczas kłótni – przewidują rozpad związku z bardzo wysoką dokładnością. Nazwał je „Czterema Jeźdźcami Apokalipsy”:

Krytyka – atakowanie charakteru partnera zamiast konkretnego zachowania. „Zawsze zapominasz, bo jesteś nieodpowiedzialny” zamiast „Zapomniałeś o tym spotkaniu i czuję się pominięta”.
Pogarda – sarkazm, drwiny, wyśmiewanie. To najgroźniejszy z czterech wzorców, bo komunikuje wyższość i brak szacunku dla partnera jako człowieka.
Defensywność – odbijanie odpowiedzialności, natychmiastowe kontrowanie zamiast słuchania. Eskaluje konflikt, bo druga strona czuje, że nie jest słyszana.
Zamknięcie się – wycofanie z rozmowy, milczenie, unikanie kontaktu. Pozornie spokojne, w rzeczywistości bardzo raniące.

Każdy z tych wzorców ma swoje antidotum – i to dobra wiadomość. Destruktywnych nawyków w kłótni można się oduczyć, choć rzadko dzieje się to samo.

Co tak naprawdę napędza kłótnie w związku?

Większość par kłóci się „o to samo” – o naczynia, spóźnienia, telefon przy kolacji, teściową, wychowanie dzieci. Ale terapeuci par wiedzą, że to, o czym kłótnia jest pozornie, rzadko jest tym, o czym kłótnia jest naprawdę.

Przeczytaj również: Zaburzenia osobowości DSM-5: Definicje, Diagnostyka i Leczenie

Kłótnia o naczynia w zlewie często jest kłótnią o to, czy partner widzi mój wysiłek. Kłótnia o czas spędzany z przyjaciółmi często jest kłótnią o to, czy jesteśmy dla siebie wystarczająco ważni. Pod powierzchnią konkretnego tematu – niemal zawsze – leżą niezaspokojone potrzeby: potrzeba uznania, bezpieczeństwa, bliskości, autonomii, sprawiedliwości.

Kiedy te potrzeby nie są wyrażane wprost – bo nie wiemy jak, bo się wstydzimy, bo nauczyliśmy się w domu rodzinnym, że lepiej milczeć – zaczynają przebijać się przez konflikty. Para może przez lata kłócić się w kółko o te same tematy, nie zdając sobie sprawy, że rozwiązanie nie leży w zmianie zasad dotyczących naczyń, ale w głębszej rozmowie o tym, czego każde z nich potrzebuje.

Kiedy kłótnia w związku staje się sygnałem ostrzegawczym?

Nie każda intensywna wymiana zdań jest powodem do niepokoju. Są jednak wzorce, które warto traktować poważnie:

Powtarzalność bez rozwiązania – te same kłótnie wracają cyklicznie od miesięcy lub lat. Nic się nie zmienia, a każda kolejna runda zostawia więcej goryczy.
Eskalacja – sprzeczki zaczynają się od drobiazgów, ale szybko stają się osobiste, głośne, bolesne.
Cisza po kłótni – partnerzy przestają rozmawiać, unikają tematu, każde z nich „wraca do normalności” bez żadnego porozumienia.
Narastające oddalenie – po kłótniach pojawia się coraz więcej dystansu emocjonalnego. Mniej dotyku, mniej rozmów, mniej wspólnych chwil.
Poczucie bezsilności – jedno lub oboje partnerów zaczyna myśleć, że „to nie ma sensu”, „zawsze tak będzie”, „nie da się tego naprawić”.

Szczególnie niepokojącym sygnałem jest pogarda. Badania Gottmana wskazują, że jej obecność w relacji wpływa nawet na zdrowie fizyczne partnerów – pary, w których regularnie pojawia się pogarda, częściej chorują na infekcje wirusowe, prawdopodobnie na skutek chronicznego stresu osłabiającego odporność.

Przeczytaj również: Depresja lękowa – Objawy, Przyczyny i Metody Leczenia

Konstruktywna kłótnia – czy to możliwe?

Tak – i nie chodzi tu o żaden poradnikowy ideał, w którym oboje partnerów siedzi spokojnie, mówi wyłącznie komunikatem „ja” i kończy rozmowę uściskiem. Chodzi o coś bardziej realistycznego: o kłótnię, która ma szansę doprowadzić do czegoś dobrego.

Kilka różnic między destrukcyjnym a konstruktywnym konfliktem:

Destrukcyjny start – „Bo ty zawsze… / bo ty nigdy…” otwiera rozmowę atakiem na charakter. Konstruktywny start – opisanie sytuacji i własnego odczucia. „Kiedy to się stało, poczułem/am…”
Destruktywna obrona – „A ty co, jesteś bez winy?” Konstruktywna odpowiedź – przyjęcie części odpowiedzialności, choćby minimalnej.
Destruktywna eskalacja – wyciąganie starych spraw, rozszerzanie tematu, wchodzenie w krzyk. Konstruktywna pauza – przerwa, gdy emocje są zbyt wysokie, z konkretnym powrotem do tematu.

Badania Gottmana pokazują, że o przebiegu rozmowy w 96% przypadków decyduje jej pierwsze zdanie. To, jak para zaczyna trudną rozmowę, w większości determinuje, dokąd ta rozmowa dotrze.

Co mówią terapeuci pracujący z parami?

Specjaliści gabinetu Psycholodzy na Jutrzenki, zajmujący się terapią par, obserwują, że większość par zgłasza się na terapię zbyt późno – często po kilku lub kilkunastu latach narastających problemów. Tymczasem im wcześniej para podejmuje pracę nad relacją, tym łatwiej jest zatrzymać destrukcyjne cykle, zanim zdążą zabetonować wzajemne resentymenty.

„Pary często przychodzą z przekonaniem, że problem leży w partnerze. Terapia pozwala zobaczyć, że oboje są częścią systemu, w którym powtarzają się określone wzorce. Zmiana jednego wzorca zmienia cały system.”

Terapia par nie jest zarezerwowana dla związków „na skraju przepaści”. Warto o niej pomyśleć, kiedy:

kłótnie w związku powtarzają się bez rozwiązania,
partnerzy przestali rozmawiać o tym, co ważne,
po jednym z trudnych życiowych wydarzeń (narodziny dziecka, choroba, strata pracy, zdrada) relacja nie wróciła do równowagi,
jedno lub oboje partnerów czuje się samotnie we dwoje,
para chce wzmocnić relację zanim wejdzie w kolejny etap – np. przed ślubem lub rodzicielstwem.

Przeczytaj również: Jak zorganizować domową opiekę paliatywną dla osoby leżącej?

Pierwsza konsultacja pozwala ocenić, czego para potrzebuje i jak może wyglądać wspólna praca.

Podsumowanie

Kłótnie w związku są nieuniknione. To, co odróżnia pary, które przez nie przechodzą i wychodzą wzmocnione, od tych, które się w nich krusząsą konkretne wzorce komunikacyjne – dające się rozpoznać i dające się zmienić. Pogarda, zamknięcie się, wieczna defensywność i krytyka atakująca charakter partnera – to sygnały, że relacja potrzebuje uwagi. Nie jest to wyrok, ale zaproszenie do zmiany.

Wiele par odkrywa na terapii, że konflikty, które wydawały się nie do przejścia, były tak naprawdę niezrealizowanymi próbami zbliżenia się do siebie. I że nauka tego, jak się kłócić – paradoksalnie – jest jedną z najpiękniejszych form troski o związek.

Źródła

Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The Seven Principles for Making Marriage Work. Crown Publishers.
Gottman, J. M., & Kiecolt-Glaser, J. K. (lata 90. XX w.). Badania nad wpływem pogardy w relacji na funkcjonowanie układu odpornościowego partnerów.
Gottman, J. M., & Gottman, J. S. (2017). The Natural Principles of Love. Journal of Family Theory & Review, 9(1), 7-26.