Jak stres wpływa na zdrowie zatok i czy może nasilać infekcje?

Stres towarzyszy nam na co dzień, ale rzadko myślimy o tym, jak bardzo może obciążać cały organizm. Tymczasem wpływa on nie tylko na samopoczucie psychiczne czy sen, ale także na odporność i częstotliwość infekcji. Jaki jest związek między stresem a zdrowiem zatok?

Wpływ stresu na układ odpornościowy

Gdy odczuwamy stres, rośnie poziom hormonów – adrenaliny i kortyzolu, które pobudzają organizm do walki. Podnoszą ciśnienie krwi, spowalniają pracę jelit i kierują zasoby energetyczne do najważniejszych układów. W sytuacji zagrożenia to pożądane zjawisko, jednak na dłuższą metę wysoki poziom hormonów stresu wpływa negatywnie na nasze zdrowie, w tym odporność i tym samym może zwiększać podatność na infekcje górnych dróg oddechowych.

Osoby żyjące w długotrwałym napięciu nerwowym częściej chorują i gorzej radzą sobie z usuwaniem patogenów z błon śluzowych. To istotne zwłaszcza w kontekście zatok, ponieważ ich zdrowie w dużej mierze zależy od prawidłowo działających mechanizmów oczyszczających śluzówkę oraz zapobiegających przenikaniu drobnoustrojów do nabłonka dróg oddechowych^[1].

Stres a zdrowie zatok

Chociaż stres nie wywołuje zapalenia zatok bezpośrednio, może tworzyć warunki sprzyjające rozwojowi infekcji. W jaki sposób wpływa na drogi oddechowe?

• Obniża odporność, więc błony śluzowe są bardziej podatne na kolonizację przez patogeny.
• Wpływa na układ nerwowy, regulujący m.in. produkcję śluzu i pracę rzęsek w nabłonku nosa. Zaburzenie tych procesów prowadzi do zalegania wydzieliny i zablokowania zatok.
• Osłabia organizm, przez co infekcje mogą przebiegać z większym nasileniem objawów.

Jak leczyć zapalenie zatok?

Zapalenie zatok to infekcja wirusowa, powszechna zwłaszcza w sezonie chorobowym. Do jego objawów zaliczamy:

• zatkany nos,
• ból głowy,
• ucisk i tkliwość twarzy,
• katar – cieknący lub spływający po tylnej ścianie gardła,
• złe samopoczucie, zmęczenie,
• gorączkę.

Do złagodzenia tych dolegliwości wykorzystuje się preparaty działające objawowo, takie jak ziołowe leki na bazie olejków eterycznych – eukaliptusowego, mirtowego, pomarańczowego i cytrynowego. Wykazują one szereg właściwości, które mogą zmniejszyć objawy zapalenia zatok i skrócić czas trwania choroby. Olejki działają:

• sekretolitycznie – pobudzają produkcję wodnistej wydzieliny, która rozrzedza gęsty śluz w drogach oddechowych,
• sekretomotorycznie – wspomagają pracę rzęsek odpowiedzialnych za oczyszczanie zatok,
• przeciwzapalnie – zmniejszają obrzęk błony śluzowej, co może poprawić drożność nosa,
• antyseptycznie – hamują rozwój mikroorganizmów odpowiedzialnych za infekcje.

Eliminacja zalegającej w zatokach wydzieliny pozwala przywrócić ich prawidłowe funkcjonowanie oraz złagodzić wywołane przez jej obecność objawy, takie jak ból, ucisk czy upośledzenie węchu. Działanie leków ziołowych możemy uzupełnić domowymi sposobami – płukaniem zatok czy inhalacjami z wykorzystaniem roztworów chlorku sodu, które również wspomagają oczyszczanie błony śluzowej^[2].

Stres wpływa na odporność i funkcjonowanie błon śluzowych, dlatego może zwiększać podatność na zapalenia zatok i nasilać ich przebieg. Dlatego kluczowym elementem leczenia jest zadbanie o swoje samopoczucie psychiczne. Odpowiednia porcja snu i odpoczynku oraz redukcja napięcia nerwowego mogą w naturalny sposób wesprzeć mechanizmy obronne organizmu, a tym samym zmniejszyć częstotliwość infekcji dróg oddechowych.

^[1] Musiała N., Hołyńska-Iwan I., Olszewska-Słonina D. (2018). Kortyzol – nadzór nad ustrojem w fizjologii i stresie, Diagnostyka Laboratoryjna, 54(1): 29-36.

^[2] Nurzyńska-Wierdak, R. (2015). Terapeutyczne właściwości olejków eterycznych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 25(1): 1-19.