Julita Sawicki
Kiedy u kogoś, kogo kochamy, pojawia się problem z alkoholem, włącza nam się naturalny odruch ratunkowy. Chcemy wierzyć, że jeszcze jedna szczera rozmowa, odrobina więcej cierpliwości albo kolejna dana szansa w końcu coś zmienią. Rzeczywistość bywa jednak brutalna. Z biegiem czasu dostrzegamy, że całe nasze życie zaczyna kręcić się wokół picia partnera, rodzica czy dziecka. Podporządkowujemy temu codzienne plany, rezygnujemy z własnych potrzeb i żyjemy w ciągłym, wycieńczającym napięciu.
Warto wyraźnie to podkreślić: mądre wspieranie osoby uzależnionej nie ma nic wspólnego z poświęcaniem własnego zdrowia psychicznego. Skuteczna pomoc opiera się na stawianiu granic, konsekwencji i zachęcaniu do podjęcia leczenia, a nie na nieustannym ratowaniu kogoś przed skutkami jego własnych decyzji. Uzależnienie to choroba – wymaga kompleksowej terapii, a nie jedynie „zebrania się w sobie” czy silnej woli.
Chęć pomocy nie powinna oznaczać rezygnacji z własnego życia
Życie pod jednym dachem z osobą uzależnioną sprawia, że powoli i niepostrzeżenie przejmujemy za nią odpowiedzialność. Usprawiedliwiamy jej nieobecności w pracy, spłacamy zaciągnięte długi, ukrywamy problem przed rodziną czy znajomymi. Robimy to z troski i chęci ochrony.
W praktyce jednak tworzymy w ten sposób swoisty klosz ochronny. Gdy zdejmujemy z osoby pijaącej ciężar konsekwencji, utrudniamy jej dostrzeżenie realnego rozmiaru problemu. Pomaganie nie polega na sprzątaniu po kimś życiowego bałaganu. Chodzi o to, by stworzyć warunki, w których ten człowiek będzie musiał sam stanąć twarzą w twarz z rzeczywistością i podjąć autentyczną decyzję o zmianie.
Po czym poznać, że zaczynasz zatracać siebie?
To nie dzieje się z dnia na dzień. To cichy, długi proces, w którym łatwo przeoczyć moment przekroczenia własnych granic.
Warto zatrzymać się na chwilę i przyjrzeć własnym emocjom oraz zachowaniom. Zapalająca się czerwona lampka to sytuacja, w której:
-
Twoje myśli są zdominowane przez jedną kwestię: ciągle zastanawiasz się, w jakim stanie bliska osoba wróci do domu i czy dzisiaj znów piła;
-
Wchodzisz w rolę kontrolera: sprawdzasz schowki, obwąchujesz, śledzisz każdy ruch;
-
Rezygnujesz ze swojego życia: odwołujesz spotkania, pasje i plany z obawy przed kolejną awanturą lub porzuceniem domu bez opieki;
-
Zaniedbujesz podstawy: brakuje Ci czasu i sił na sen, odpoczynek, własne zdrowie czy profilaktykę;
-
Czujesz ciężar, który do Ciebie nie należy: bierzesz na siebie odpowiedzialność za życiowe wybory drugiej osoby;
-
Pojawia się poczucie winy: masz wyrzuty sumienia za każdym razem, gdy robisz coś wyłącznie dla siebie.
Jeśli rozpoznajesz w tym opisie codzienność, to znak, że uzależnienie bliskiego zaczyna niszczyć również Twoje życie.
Jak wspierać w mądry i dojrzały sposób?
Mądra pomoc bardzo często nie oznacza „robić więcej”. Często oznacza robić zupełnie inaczej niż dotychczas.
Co realnie przynosi skutek?
-
Rozmawiaj tylko w momentach trzeźwości – próby dyskusji, gdy druga strona jest pod wpływem alkoholu, budzą jedynie agresję lub opór i nie przynoszą żadnych rezultatów.
-
Mów o faktach i własnych emocjach, zamiast oceniać – zamiast po raz kolejny wypominać błędy z przeszłości, powiedz: „Martwię się o Ciebie i Twoje zdrowie. Bardzo chciałbym, żebyś skorzystał z pomocy specjalisty”.
-
Jasno określaj swoje granice – powiedz wprost, na jakie zachowania w domu nie wyrażasz zgody.
-
Bądź konsekwentny – powiedziane słowa muszą mieć pokrycie w działaniu. Jeśli ustalasz zasadę, dotrzymaj jej.
Czego bezwzględnie unikać?
Choć poniższe zachowania wynikają z odruchu serca i dobrych intencji, w rzeczywistości nieświadomie podtrzymują mechanizm uzależnienia:
-
Ukrywanie problemu przed światem (udawanie przed sąsiadami czy rodziną, że wszystko jest w porządku);
-
Spłacanie długów zaciągniętych na alkohol lub w wyniku picia;
-
Kupowanie alkoholu „dla świętego spokoju” lub by zapobiec objawom odstawiennym;
-
Ciągłe tropienie i sprawdzanie (szukanie butelek, weryfikowanie każdego kroku);
-
Rzucanie gróźb bez pokrycia (zapowiadanie odejścia czy konsekwencji, których później się nie realizuje);
-
Szukanie usprawiedliwień dla trudnego zachowania osoby pijaącej.
Działania te dają jedynie iluzoryczną, krótkotrwałą ulgę, a w długiej perspektywie utwierdzają problem.
Granice to nie brak miłości – to ochrona życia
Stawianie granic bywa trudne i często towarzyszy mu poczucie winy. Warto jednak spojrzeć na to inaczej: granice nie są oznaką odrzucenia czy braku serca. Są wyrazem szacunku do samego siebie i jasnym sygnałem, że choroba ma swoje realne i bolesne konsekwencje.
W zależności od sytuacji, Twoje granice mogą oznaczać:
-
stanowczą odmowę przekazywania jakichkolwiek pieniędzy;
-
brak zgody na podnoszenie głosu, wyzwiska czy agresję w domu;
-
bezwzględną ochronę dzieci przed przebywaniem w atmosferze awantur;
-
odmowę uczestniczenia w kłamstwach i kryciu nieobecności;
-
czasową lub trwałą wyprowadzkę, gdy sytuacja staje się niebezpieczna dla Twojego zdrowia lub życia.
Wyznaczenie granicy ma sens tylko wtedy, gdy masz w sobie gotowość do jej wyegzekwowania.
Profesjonalna pomoc to wyraz dojrzałości, nie porażki
Wiele rodzin latami próbuje rozwiązać ten problem w czterech ścianach. Dopiero po dziesiątkach wyczerpujących i nieudanych prób pojawia się myśl o specjalistycznej pomocy.
Uzależnienie jest jednak zbyt złożonym zaburzeniem, by dało się je wygrać domowymi sposobami. Właściwa diagnoza i zaplanowanie ścieżki leczenia wymagają wiedzy medycznej i psychologicznej. Rozmowa z terapeutą pozwala ocenić etap choroby i dobrać formę wsparcia dostosowaną do konkretnej sytuacji.
Gdy pojawia się choćby cień gotowości ze strony osoby pijącej, warto skonsultować się z prywatnym ośrodkiem leczenia uzależnień lub rejonową poradnią. Uzyskamy tam nie tylko informacje o możliwościach terapii dla samego pacjenta, ale także o programach wsparcia dla całej rodziny.
Ty również masz pełne prawo do pomocy
W cieniu osoby uzależnionej bardzo często cierpi cała rodzina. Partnerzy, dzieci czy rodzice żyją w permanentnym stresie, odczuwając lęk, wstyd i bezsilność.
Trzeba powiedzieć to głośno: pomoc psychologiczna nie jest zarezerwowana wyłącznie dla osób pijących. Bliscy mogą – a wręcz powinni – korzystać z terapii indywidualnej, konsultacji ze specjalistą czy grup wsparcia (np. dla współuzależnionych lub grup Al-Anon). Spotkanie z psychologiem pomaga odzyskać utraconą równowagę, uczy stawiania zdrowych granic i pozwala zatrzymać proces, w którym własne życie staje się tłem dla czyjegoś uzależnienia.
Nie wyzdrowiejesz za kogoś innego
To prawdopodobnie najtrudniejsza lekcja, jaką trzeba odebrać w relacji z osobą uzależnioną. Zrobisz bardzo wiele: możesz szukać informacji, rozmawiać, wspierać emocjonalnie i pomagać w organizacji leczenia. Nie wykonasz jednak najważniejszego kroku – nie podejmiesz decyzji za drugiego człowieka.
Osoba uzależniona musi sama dojść do punktu, w którym uzna potrzebę zmiany. Zadaniem bliskich nie jest brać na barki odpowiedzialności za proces jej leczenia. Rolą bliskich jest stworzenie mądrych warunków, które sprzyjają podjęciu terapii, przy jednoczesnym zadbaniu o własne bezpieczeństwo, spokój i godność.
Zadbanie o siebie to nie egoizm. To absolutny fundament – tylko stojąc twardo na własnych nogach, możesz być realnym oparciem, nie dając się przy tym wciągnąć w niszczący nurt choroby.
Artykuł powstał przy wsparciu merytorycznym Pawła Klimasa ze Ślężańskiego Centrum Terapii.
