Soczewki fakijne – czym są i kiedy mogą być dobrym wyborem?

Jeśli marzysz o ostrym widzeniu bez okularów, ale słyszysz, że „laser nie wchodzi w grę”, to nie oznacza końca drogi. W wielu przypadkach lekarz może zaproponować soczewki fakijne (najczęściej spotkasz skrót ICL), czyli rozwiązanie, które koryguje wadę wzroku bez modelowania rogówki laserem.

Poniżej wyjaśniam, czym są soczewki fakijne, dla kogo bywają świetnym wyborem, a kiedy lepiej szukać innej metody.

Czym są soczewki fakijne?

Soczewka fakijna to dodatkowa, sztuczna soczewka wszczepiana do oka bez usuwania Twojej naturalnej soczewki (stąd „fakijna” – oko pozostaje „z własną soczewką”). Najczęściej implant umieszcza się wewnątrz oka, zwykle w tylnej komorze, za tęczówką (w praktyce często mówi się o soczewkach typu ICL).

Jak to działa?
Wyobraź sobie, że zamiast „szlifować szybę” (rogówkę) laserem, wkładasz do oka precyzyjnie dobraną soczewkę, która koryguje wadę – trochę jak „wbudowana soczewka kontaktowa”, tylko że umieszczona wewnątrz oka przez chirurga.

Dlaczego soczewki fakijne są atrakcyjną alternatywą dla lasera?

Największa różnica brzmi: rogówka zostaje w dużej mierze nienaruszona. To ważne szczególnie wtedy, gdy:

• masz cienką rogówkę lub jej parametry nie pozwalają na bezpieczną ablację laserową,

• masz dużą krótkowzroczność albo złożony astygmatyzm,

• zmagasz się z zespołem suchego oka, który potrafi nasilać się po części zabiegów laserowych.

W praktyce soczewki fakijne często rozważa się właśnie wtedy, gdy wada przekracza „komfortowy” zakres laserowej korekcji wzroku. Przeglądy i opracowania podkreślają, że głównym wskazaniem bywa korekcja krótkowzroczności/astygmatyzmu poza typowym zakresem laseroterapii. 

Kiedy soczewki fakijne mogą być dobrym wyborem?

Duża krótkowzroczność (i chęć zachowania jakości widzenia)

Przy wysokich wadach laser musi „usunąć” więcej tkanki rogówki, co ogranicza bezpieczeństwo lub przewidywalność efektu. Soczewka fakijna omija ten problem.

W starszych, ale często cytowanych danych dotyczących zatwierdzonych zakresów dla pIOL w USA wskazywano korekcję krótkowzroczności rzędu ok. –3 do –15 D, a w wyższych wadach raczej „redukcję” (np. –15 do –20 D) – szczegóły zależą od typu soczewki i wskazań.

Cienka rogówka lub niekorzystna topografia

Jeśli rogówka jest zbyt cienka albo jej kształt budzi wątpliwości, lekarz częściej szuka metody, która nie osłabia rogówki.

Aktywny tryb życia (sport, praca w suchych pomieszczeniach)

U części pacjentów po laserze pojawia się przejściowa suchość i wahania jakości widzenia. Jeśli Twoje oczy już teraz reagują „piaskiem pod powiekami” na klimatyzację czy ekran, lekarz może uznać ICL za rozsądniejszą opcję (oczywiście po pełnej diagnostyce powierzchni oka).

Gdy zależy Ci na odwracalności rozwiązania

To ważna przewaga psychologiczna i medyczna: soczewkę fakijną da się usunąć lub wymienić, jeśli pojawi się taka potrzeba. Nie traktuję tego jako „plan awaryjny”, ale wielu pacjentom daje to poczucie kontroli.

Kiedy soczewki fakijne nie będą dobrym pomysłem?

Tu decydują przede wszystkim parametry anatomiczne oka i ryzyko powikłań.

Za płytka komora przednia / zbyt mało miejsca w oku

Soczewka musi mieć odpowiednie „warunki mieszkaniowe”. Jeśli przestrzeń jest zbyt ciasna, rośnie ryzyko problemów z ciśnieniem w oku lub kontaktem z tkankami.

Niewystarczająca liczba komórek śródbłonka rogówki

Śródbłonek to warstwa, która pomaga utrzymać przejrzystość rogówki. W literaturze zwraca się uwagę na spadek liczby komórek śródbłonka po implantacji, a ryzyko zależy m.in. od odległości soczewki od śródbłonka. W doniesieniach ESCRS przytaczano roczne tempo ubytku rzędu ok. 1–1,5% dla wybranych typów soczewek, co pokazuje, dlaczego kontrola po zabiegu ma znaczenie.

Skłonność do wzrostów ciśnienia w oku / jaskra (lub podejrzenie)

To nie zawsze „twarde nie”, ale wymaga szczególnie wnikliwej kwalifikacji i planu monitorowania.

Zaawansowany wiek i presbiopia

U pacjentów w wieku presbiopijnym lekarze częściej rozważają inne strategie refrakcyjne (np. wymianę soczewki w określonych sytuacjach), a soczewki fakijne częściej proponuje się osobom przedpresbiopijnym – decyzja zależy od celu i parametrów oka.

Jak wygląda kwalifikacja do soczewek fakijnych?

Dobra kwalifikacja przypomina „przegląd techniczny” przed długą trasą – dokładny i bez skrótów.

Badania, które zwykle mają kluczowe znaczenie

• dokładna refrakcja (wada + stabilność),

• topografia/tomografia rogówki,

• pomiar głębokości komory przedniej i biometrii oka,

• ocena kąta przesączania i pomiar ciśnienia,

• liczba komórek śródbłonka (mikroskopia śródbłonka),

• badanie dna oka (szczególnie przy dużej krótkowzroczności).

Lekarz na tej podstawie dobiera typ i moc soczewki oraz ocenia, czy ryzyko nie przewyższa korzyści.

Soczewka fakijna a laser – co częściej wygrywa przy dużej wadzie?

Jeśli interesuje Cię porównanie „co jest bezpieczniejsze”, warto znać wniosek z przeglądu Cochrane: w analizowanych badaniach u pacjentów z umiarkowaną do wysokiej krótkowzroczności soczewki fakijne wypadały bezpieczniej i były częściej preferowane przez pacjentów niż laser ekscymerowy (z zastrzeżeniem potrzeby dalszych badań długoterminowych i rozwoju technologii).

To nie znaczy, że laser jest „gorszy” – to znaczy, że przy pewnych parametrach (zwłaszcza dużych wadach) ICL może dać lepszy profil korzyści/ryzyka.

Potencjalne ryzyka i działania niepożądane (uczciwie i bez straszenia)

Każda procedura wewnątrzgałkowa niesie ryzyka, które lekarz omawia wprost. Najczęściej rozważa się:

• przejściowe zaburzenia jakości widzenia (np. halo/olśnienia),

• wzrost ciśnienia w oku (zwłaszcza w okresie okołooperacyjnym),

• zmiany w śródbłonku rogówki wymagające monitorowania,

• ryzyko zaćmy w dłuższej perspektywie (zależne od typu soczewki, anatomii oka i obserwacji po zabiegu),

• konieczność ewentualnej wymiany/usunięcia soczewki w przyszłości (rzadziej, ale realnie – dlatego kontrole są ważne).

Protip: jak zwiększyć szansę na dobrą kwalifikację i spokojną rekonwalescencję

1. Zbierz historię wad i recept z ostatnich 1–2 lat – lekarz szybciej oceni stabilność.

2. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, odstaw je zgodnie z zaleceniami kliniki przed badaniami (inaczej mogą „oszukać” pomiary).

3. Nie bagatelizuj suchości oka – jeśli czujesz pieczenie lub „mgłę” przy ekranie, powiedz o tym wprost.

4. Po zabiegu traktuj kontrole jak pas bezpieczeństwa: to one wyłapują zmiany śródbłonka i ciśnienia, zanim staną się problemem.

FAQ – pytania, które pacjenci zadają najczęściej

Czy soczewka fakijna jest „na całe życie”?

Często może służyć bardzo długo, ale medycznie uczciwiej brzmi: to rozwiązanie długoterminowe, które można modyfikować (wymienić/usunąć), jeśli zmieni się sytuacja w oku lub potrzeby wzrokowe.

Czy po soczewkach fakijnych mogę nadal mieć operację zaćmy w przyszłości?

Tak — ponieważ naturalna soczewka zostaje na miejscu, w razie rozwoju zaćmy lekarz może zaplanować standardowe leczenie, uwzględniając wcześniejszą implantację (to zawsze temat do omówienia indywidualnie).

Czy zabieg boli?

Zwykle stosuje się znieczulenie miejscowe kroplami. Odczucia są indywidualne, ale większość pacjentów opisuje raczej dyskomfort niż ból.

Czy ICL jest lepsze od lasera?

Nie „z definicji”. Przy dużych wadach i cienkiej rogówce często wypada korzystniej, co potwierdzają przeglądy porównawcze, ale wybór metody zawsze zależy od Twoich parametrów i ryzyk.

Podsumowanie

Soczewki fakijne to metoda korekcji wady wzroku, która omija laserowanie rogówki i bywa świetną opcją przy dużej krótkowzroczności, cienkiej rogówce lub problemach z suchością oka. Jednocześnie to procedura wewnątrzgałkowa, więc wymaga bardzo dokładnej kwalifikacji (m.in. oceny komory przedniej i śródbłonka rogówki) oraz regularnych kontroli po zabiegu.